Sống ở Mỹ, có lẽ ai cũng đã từng có kinh nghiệm đôi lần “đụng” cảnh sát. Trải nghiệm sẽ không ai giống ai, vì nó tuỳ trường hợp, tuỳ hoàn cảnh của mỗi người. Có thể đang bon bon trên đường, thì “thầy hai” nháy đèn chận lại, để “hỏi thăm sức khoẻ”. Có thể nhà “cơm không lành, canh không ngọt”, nồi xoang chảo bay rào rào,… nên hú “thầy hai” đến “tiếp viện”? Có thể con mẹ xóm dưới khó ưa, cứ hể dẫn chó đi ngang nhà, thì để nó tự động chạy vô sân cỏ nhà mình tặng một đống, mà hỏng chịu thu dọn chiến trường. Cự nự nó, nó còn vảnh mỏ lên chửi lại!… Hỉ, nộ, ái, ố,… ôi thôi có đủ. Tôi viết trải nghiệm của mình, hay chuyện mà tôi biết, do đó, nó chẳng phải là một tiêu biểu cho ai cả. Đọc chơi cho biết.

Sau 5 năm thường trú, tôi thi đậu quốc tịch và chính thức trở thành công dân Mỹ. Trở thành công dân Mỹ cũng chẳng có gì đáng nói, hay đáng nhớ. Nhưng có một sự kiện xảy ra trong ngày tôi tuyên thệ, liên hệ đến ông cảnh sát già, khiến tôi không bao giờ quên cái ngày đó. Nhớ nó, lại nhớ ông ta.

Tôi sống ở thành phố lớn, gần 1 triệu dân. Chuyện nạp đơn thi quốc tịch rất mất thời gian. Chờ đợi đến dài cần cổ, có khi cả năm, cũng chưa được sắp xếp ngày thi. Thi viết, thi vấn đáp, rồi tuyên thệ, cái tiến trình này nuốt thêm ít nhất cũng nửa năm. Tóm lại, nhanh nhứt cũng mất một năm rưỡi.

Đó là nói người “sáng dạ”, thi một phát đậu liền. Gặp người chậm tiêu, có khi thi mấy lần cũng trợt vỏ chuối. Tiếng Anh tiếng u không rành, thì càng chết dở, vì thi viết và thi vấn đáp đều bằng Anh ngữ. Có người thi vài năm liền, “trầy vi tróc vẫy”, năm ba keo “lều chỏng”, cũng không đậu nổi. Cũng phải thôi, bởi vì thi để trở thành công dân Mỹ, mà ba mớ tiếng Mỹ dùng thường ngày để cãi lộn cũng không rành, thì sao gọi là người Mỹ?

Có người bạn bày cho tôi một mánh: Lấy nhờ địa chỉ người quen ở một thành phố quê mùa hẽo lánh, cách nơi tôi ở chừng 3 giờ lái xe, khoảng 150 miles. Vì rất ít người, nên nạp đơn và được gọi đi thi trong vòng một nốt nhạc! Một lần lái xe đi nạp đơn. Một lần thi viết. Một lần thi vấn đáp. Một lần tuyên thệ. Chưa đầy 6 tháng, sau bốn lần lái xe đường dài, êm ru bà rù. Đáng lắm!

Tiếng Anh tuy chưa đầy lá mít, nhưng họ chỉ hỏi những câu rất đơn giản, nên tôi thi phát nào “đỗ” phát nấy. Ngày tuyên thệ, lòng “hồ hỡi phấn khởi” lạ thường. Từ freeway chính, rẽ vô đường quê vắng vẻ, hai bên toàn nông trại cò bay gảy cánh, vườn cây ăn trái bạt ngàn, lâu lâu mới có một chiếc xe chạy ngược chiều. Tôi một mình một ngựa, chạy ào ào như tên bay, như ma đuổi. Đến lúc nhìn kính chiếu hậu, thấy đèn đỏ trên mui xe cảnh sát nháy nháy liên tu bất tận phía sau, mới biết mình bị “thầy hai” hỏi thăm sức khoẻ.

Ăn ticket là cái chắc! Mất hai tờ ($200USD) trận này! Hồi đó, đầu thập niên 80, lương tối thiểu (minimum pay) chỉ có $3.35/giờ. Dân tị nạn, một chân ướt một chân chèm nhẹp, không nghề ngỗng, không chuyên môn, đi bán xăng, đi hái trái cây, đi rửa chén nhà hàng,… một ngày 8 tiếng, trừ thuế, đem về chưa được $20USD! Tuần lễ làm 5 ngày, có nghĩa là mất hai tuần lương cho một ticket! Đau không? Đau thấu xương, đứt ruột, nát gan, dập mật,… chớ vừa gì! Phạt gì mà phạt nặng dã man luôn! Phạt cho tởn, phạt cho nhớ, phạt cho chừa!

Thông thường khi cảnh sát chận xe, phải mất vài phút họ mới tới xe mình. Trong thời gian đó, tốt nhất:

* Hãy lấy bằng lái ra sẵn, quay kiếng xe phía bên tài xế và bên ghế hành khách xuống, để hai tay trên tay lái cho cảnh sát thấy, rồi ngồi yên chờ cảnh sát tới.

* Tuyệt đối không tự động mở cửa bước ra khỏi xe.

* Tuyệt đối không vói tay lấy bất cứ thứ gì khi cảnh sát đến gần, kẽo họ tưởng mình lấy vũ khí, mà bùm bùm bùm, chết oan mạng.

* Tuân lệnh 100%. Họ biểu gì cứ làm y vậy.

* Đừng gân cổ cãi vả vô ích với cảnh sát! Xứ này không có cãi ngang được! Càng cãi càng làm cho cảnh sát mất cảm tình với mình, chẳng ích lợi gì cả. Cãi hay không cãi, cũng sẽ nhận giấy phạt. Không cãi, có khi gặp người cảnh sát dễ dãi, thấy lỗi không nguy hiểm, có thể họ tha cho. Muốn cãi, hãy chừa hơi, chờ ra toà án mà cãi.

* Đừng bao giờ dại dột nghĩ đến chuyện “lót tay”! Chuyện hối lộ không có, không bao giờ có, ở xứ “giãy hoài hỏng chết” này. Không tin, thử lên tiếng muốn hối lộ coi! Bị còng tay tức thì, và ngoài lỗi vi phạm giao thông, còn thêm một tội tày trời: hối lộ. Tù xiềng luôn!

Thường họ sẽ đi đến cửa phía ghế hành khách. Họ rất lịch sự, và hành xử rất chuyên nghiệp. Câu đầu tiên sẽ là:

– Hello, sir! Can I see your driver’s license, please? Do you know why I stop you? (Chào ông! Cho tôi coi bằng lái xe của ông đi. Ông biết tại sao tôi chận ông lại không?)

– No, sir! (Dạ không biết!).

– You drove 45 mph! Speed limits 35. Why did you drive too fast? (Ông lái 45 dậm một giờ. Vận tốc cho phép chỉ 35. Sao ông lái nhanh vậy?)

– Oh! Really? I’m sorry, sir! I have a very important appointment today, sir. I was worry that I might be late. (Thiệt hả thày hai? Xin lỗi thầy hai! Hôm nay tôi có cái hẹn rất quan trọng. Tôi sợ trễ.)

– What’s appointment? (Hẹn gì vậy?)

– I will take an oath to become US citizen today, sir. (Tôi tuyên thệ trở thành công dân Mỹ hôm nay, thưa thầy).

Từ khuôn mặt nghiêm nghị, tôi thấy một cười thân thiện, tỏ vẻ rất cảm thông:

– Congratulation! Be careful! Pay attention to the speed limit! Don’t drive too fast, OK! Go now or you’re gonna be late! (Chúc mừng! Hãy cẩn thận. Chú ý vận tốc cho phép. Đừng lái quá nhanh! Đi đi kẻo trễ!)

Tôi hết sức bất ngờ và cảm kích tấm lòng “đại bác” của ông ta! Tôi “thank you, sir” đến hai ba bận vẫn chưa thôi! Tưởng đi đứt hai tờ “Franklin ngó xéo”! Tờ $100USD in hình Benjamin Franklin nhìn xeo xéo. Franklin, An American Founding Father, đúng nghĩa là cha già dân tộc của Mỹ. Đọc tới đây, có ai nhớ cái thành ngữ “ông già râu ngó thẳng” và “ông già râu ngó ngang” trên đồng tiền sau 75 không? Mệnh giá bao nhiêu tôi quên.

Ông ta cũng đã làm thay đổi cái thành kiến của tôi: cảnh sát Mỹ là hung thần, mặt lạnh như tiền, lúc nào cũng đằng đằng sát khí, tay vịnh báng súng, tay nắm dùi cui, chực sẳn cái còng, đè nghi can xuống đường,… Ông ta rõ ràng là một người đàn ông bình thường, biết thương, biết ghét.

Theo luật thì tôi sai, và bổn phận ông ta là viết giấy phạt. Đó là chuyện thiên kinh địa nghĩa. Ông tha, tôi đoán có hai lý do: Một, ông ta là một người cảnh sát có trái tim nhân hậu, biết cảm thông. Ông ta biết tôi trên đường đi tuyên thệ nhập tịch, và tôi nói với ông ta rằng nó rất quan trọng đối với tôi. Có lẽ vậy mà ông ta ”thấu cảm” với một người tỵ nạn mặt mày khờ câm, hiền lành, không giống mấy thằng tội phạm gân guốc đáng ghét mà ông ta đối diện hằng ngày! Hai, tuy tôi lỗi luật, nhưng xét ra nó không nguy hiểm đến người khác, vì đó là đường quê, rất vắng xe cộ. Trên Freeway đông xe, có lẽ ông ta đã không tha dễ dàng như vậy.

Nói rằng cảnh sát Mỹ hiền lành cũng không đúng. Họ chỉ hiền với người hiền, và rất dữ với kẻ dữ. Coi họ bắt tội phạm thì biết. Cần nổ súng, họ bắn rất chính xác và không thương xót. Cần đè đầu mấy tên cướp giật, du đảng, bọn ngang tàng hung ác, họ vật không đẹp không lấy tiền…

Người hiền lành, ngay thẳng, vô tội, không có lý do gì để sợ hay ghét cảnh sát Mỹ cả, bởi vì họ không bao giờ vô cớ “kiếm chuyện” với dân.

Luật vị luật, hay luật vị nhân sinh? Cả hai. Ở đây, có lẽ “vị nhân sinh” nổi trội hơn trong lòng ông ta. Đó là một kỷ niệm đẹp, và ông ta thật sự đã làm cho tôi có cảm tình với cảnh sát từ đó.

Một chuyện khác.

Bà xã tôi đi học về, mặt mày héo queo! Hỏi sao? Bả nói một hơi:

– Em vừa “ăn” một cái ticket lãng nhách! Anh coi, chạy một hàng dài ba bốn chiếc xe, mà ai nó cũng không chận, nó chỉ chận mình em! Mà phải chi em chạy nhanh quá đâu! Vận tốc limit 65 mph, em chạy có 70, chỉ quá chút xíu thôi mà! Em hỏi nó: “Sao tôi chạy theo luồn xe (traffic flow), ai cũng 70, mà ông chỉ stop mình tôi, còn mấy chiếc xe kia ông tha?” Anh biết ổng trả lời sao không?

– Trả lời sao? Tôi hỏi lại.

– It doesn’t matter I stop them or not! It’s not your business! The matter is you were speeding and I have to give you a ticket. Don’t mind other violators, OK? (Vấn đề không phải ở chỗ tôi có chận họ hay không. Nó không phải là chuyện của bà. Vấn đề ở đây, bà phạm luật thì nhận giấy phạt. Đừng để tâm tới những kẻ sai phạm kia!)

Tôi biết bà xã đang đau ruột vì tiền phạt, và nhứt là tại sao ai cũng thoát, chỉ mình bả xui xẻo bị chận, thì ức lòng lắm, nên tôi tìm cách vuốt ve:

– Chắc tại ông cảnh sát thấy em trẻ, đẹp, lại lái xe mới láng coáng, nên ganh tỵ, phạt cho bỏ ghét đó! Thôi, coi như xui đi. Người xưa nói “hao tài đỡ tai” mà! Bla bla bla,…

Bà xã cười.

Ông ta nói đâu có sai chỗ nào. Phạm luật là bị chế tài.

* Không bắt hay không thể bắt được những người phạm luật khác, không có nghĩa là sự sai phạm của mình trở thành không sai phạm! Vấn đề là cảnh sát không thể cùng lúc “hốt trọn ổ” hết năm ba chiếc xe một lượt.

* Cũng không thể nói ai cũng phạm luật, cũng chạy quá tốc độ, tôi chạy giống họ, thì tôi không sai phạm. Tất cả đều sai.

* Cũng không thể nói tôi chạy quá tốc độ có chút nị, sao phạt ác ôn vậy? Luật là luật. Sai là sai. Sai ít không có nghĩa là không sai. Nó chỉ khác nhau ở mức độ sai mà thôi. Sai ít phạt nhẹ, sai nhiều phạt nặng. Thí dụ lái hơn 100 mph trên freeway cho phép tối đa 70 mph, thì cảnh sát sẽ còng tay và kéo xe tại chỗ, thay vì cho giấy phạt rồi “đường ai nấy đi”.

Gặp người thi hành công vụ biết thông cảm, thấy mức độ nguy hại không nhiều, có thể du di, là chuyện của họ, và tôi nghĩ họ có quyền hành xử như vậy. Nếu họ cứ theo luật mà làm, thì chẳng có lý do nào để oán trách họ cả, bởi vì họ được trả lương để làm như vậy. Tốt nhất nên trách mình đã không tuân thủ luật lệ. Tiên trách kỷ, đó mới là cách ứng xử văn minh của người có nhân cách thật sự.

Tôi lái xe 35 năm ở Mỹ. Giấy phạt gần như lần nào cũng cùng cái tội chạy quá tốc độ. Mỗi lần bị phạt, tôi chú ý chạy chậm lại. Nhưng rồi một thời gian sau, cái máu chạy cao bồi cũng quay trở lại. Chạy để “trả thù” những ngày còng lưng đạp xe lòi con trê sau 75! Bịnh dễ chữa, tật thiệt khó chừa!

Bị ticket không phải chỉ bị chính phủ lột da, xẻ thịt, mà hảng bảo hiểm còn nhào vô nạo tới xương luôn! Thiệt đó!

Tiền phạt làm cho tôi đau bụng! Đau lắm! Luật Cali, trong vòng 18 tháng mà bị hai tickets, thì cái thứ hai không được đi học để xoá điểm xấu trong hồ sơ lái xe. Bị thêm cái thứ ba thì chuẩn bị đi bộ, vì sẽ bị Nha Lộ Vận (DMV=Department of Motor Vehicle) tịch thu bằng lái,…

Đó cũng chưa phải là chuyện lớn. Chuyện lớn, rất lớn, đó là tiền bảo hiểm sẽ tăng tới chóng mặt, nhức đầu, ói mửa…! Chỉ cần bị 1 ticket (1 điểm xấu), tiền bảo hiểm tăng gấp đôi, và 2 điểm thì tăng gấp ba bốn lần!…

Tiền bảo hiểm cho chiếc xe tôi lái, tăng từ $1000/năm, lên tới $3000/năm! Không phải chỉ tăng một năm, mà còn kéo dài mấy năm sau, cho tới khi điểm xấu được xoá trong hồ sơ lái xe của DMV. Như vậy, một cái ticket, ngoài chuyện bị phạt $400USD như hiện nay, tôi còn phải trả tiền bảo hiểm gấp đôi, tức là cộng thêm $1000USD/năm. Bị hai cái tickets liên tiếp trong vòng 18 tháng, ngoài $800 tiền phạt cho hai tickets, bảo hiểm tăng lên thành $3000/năm! Trong ba năm liền, chờ điểm xấu được xoá, thử ngồi tính coi mình tốn bao nhiêu? Trên dưới $10,000USD vì hai cái tickets! Đau bụng không? Đau chết được!

Mở ngoặc nói thêm một chút về bảo hiểm: Giá tiền mua bảo hiểm không ai giống ai, vì nó tuỳ vào nhiều yếu tố, như: Thói quen lái xe dựa trên hồ sơ của DMV, trị giá chiếc xe, đền một chiều hay hai chiều, đền bao nhiêu cho mỗi tai nạn, đền cái gì,… Thí dụ: Chạy xe cà tèng, đụng hư bỏ, chỉ cần mua chiều kia cho cao chút để đền người ta, là an toàn trên xa lộ. Người trên răng dưới lựu đạn sét, không nhà cửa, không tiền trong banks, tóm lại là nghèo kiết xác, nghèo mạt rệp, nghèo rớt mồng tơi, thì mua bảo hiểm ít thôi, vì người ta “nắm đứa có tóc, chớ ai chụp thằng trọc đầu”! Thưa kiện cái thằng “vô sản”, thì có thắng cũng chỉ hao tài tốn sức, chớ tiền đâu nó đền mình? Còn có tài sản, phải mua nhiều cho đủ tiền đền, nếu không nó kiện lấy nhà cửa, tài sản, thành homeless luôn. Cho nên có người chỉ mua vài trăm một năm, có người trả bạc ngàn, tuỳ theo lựa chọn của họ.

Luật lệ nào cũng cần có người thi hành công vụ, và án phạt kèm theo, để giúp người công dân vì sợ án phạt, mà chấp hành nghiêm chỉnh. Từ việc sợ, dần dần sẽ giúp người ta ý thức được trách nhiệm với xã hội, làm cho cuộc sống mọi người trở nên an toàn, văn minh hơn.

Mỗi lần bị ticket, tôi luôn tự nhủ: Cám ơn cảnh sát đã giúp tôi kềm chế cái thói quen chạy nhanh, vì nó nguy hiểm cho chính tôi, và nhất là có thể gây tai nạn giết những người vô tội trên đường. Nếu tôi quên, lại chạy nhanh nữa? Thì lâu lâu nhận một ticket để nhắc nhớ. Chẳng có gì phải thù hằn hay ghét cảnh sát. Họ được trả lương để làm nhiệm vụ cao cả đó, để giúp cho đường phố Mỹ an toàn cho tất cả mọi công dân. Họ có đứng chỗ khuất để bắn tốc độ, cũng không có gì phải căm thù, vì đó là công việc của họ. Chỉ nên trách mình sao không chịu chạy đúng tốc độ. Nhưng nếu họ chận mình để “kiếm ăn” riêng, thì sẽ là chuyện khác, không bàn ở đây.

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here