Bạn đã bao giờ từng cầm lên và thử đọc một cuốn sách văn học kinh điển nhưng rồi chỉ thấy nó chán ngán, khó đọc hay chưa? Có lẽ đó là cuốn Bố già, Những người khốn khổ, hay bất kì cuốn kinh điển nào khác? Bạn cảm thấy quá khó khăn để đọc cuốn sách đó và chỉ đơn giản là từ bỏ, đặt nó sang một bên.

Vậy vấn đề nằm ở đâu vậy nhỉ?

Vấn đề là ở chúng ta, những người đọc sách thiếu đi kiến thức và bối cảnh để hiểu và trân trọng những tác phẩm văn học kinh điển. Bạn có còn nhớ những tiết học ngữ văn ở trường, luôn có một phần giới thiệu tác giả và bối cảnh trước khi học bất kỳ một tác phẩm nào hay không? Thế nhưng khi gắn với một cuốn tiểu thuyết, chúng ta lại quên mất công việc quan trọng đó. Thiếu bối cảnh, những giá trị, ý nghĩa trong một cuốn sách kinh điển có thể bị hiểu lầm, hiểu sai, hoặc bị bỏ qua hoàn toàn.

Đầu tiên, chúng ta hầu như không hiểu bối cảnh ngôn ngữ khi đọc một tác phẩm văn học kinh điển.

Ngôn ngữ phát triển, cấu trúc câu thay đổi, những từ ngữ mới xuất hiện rồi lại trở lên lỗi thời, ngay cả ý nghĩa của từ cũng biến đổi theo. Và tiếng Anh, ngôn ngữ gốc trong phần lớn các tác phẩm kinh điển, cũng không phải là ngoại lệ. Một ví dụ đơn giản đó là lối viết ưu hình tượng của Shakespeare được viết bằng tiếng Anh Cận Đại vẫn còn một vài từ cổ, đã đủ khiến nhiều độc giả bản ngữ cảm thấy bối rối rồi.

So với Shakespeare, văn phong của ba chị em nhà Bronte (tác giả của Đồi gió hú, Jane Eyre) xem ra có vẻ đơn giản, ngoại trừ một điều. Như rất nhiều tác giả thuộc thế kỷ XIX khác, họ sử dụng cấu trúc câu dài, bóng bảy, thiên về tả, khác hẳn với cấu trúc câu văn ngắn gọn ngày nay. Chính điều đó khiến nhiều độc giả ngày nay cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ khi đọc các tác phẩm văn học thế kỷ XIX.

Bên cạnh đó, đối với những độc giả Việt như chúng ta, việc không được tiếp xúc trực tiếp với tác phẩm mà phải cảm thụ qua bản dịch, bản “viết” lại, đã làm thay đổi ít nhiều cách chúng ta tiếp cận với các tác phẩm kinh điển. Chúng ta không hiểu được sự khác biệt trong văn phong, ngôn ngữ giữa các tác phẩm văn học, và đôi khi lại vô tình đổ lỗi cho dịch giả dịch kém, dài dòng và khó hiểu.

Lý do thứ hai khiến văn học kinh điển thường “khó đọc” và “khô khan” là do chúng ta thiếu hiểu biết về bối cảnh lịch sử và văn hóa của truyện.

Phần lớn tác giả viết cho những người đương thời họ đọc, chứ không phải cho những thế hệ độc giả sau 100 năm. Họ cho rằng độc giả của họ hiểu rõ về bối cảnh xã hội và văn hóa trong tác phẩm. Thế nhưng khi một cuốn sách vượt qua được thử thách của thời gian, điều đó đã không còn đúng nữa.

Như rất nhiều những tác giả của dòng văn học kinh điển thường công kích những định kiến văn hóa, tôn giáo của xã hội đương thời, thì Jane Austen là một ví dụ điển hình. Nếu không hiểu bối cảnh nước Anh thế kỷ XIX trong Kiêu hãnh và định kiến, bạn sẽ bỏ lỡ một Jane Austen sắc sảo, sâu cay đang châm biếm, công kích những định kiến của xã hội thời đó về số phận của những người phụ nữ thuộc xã hội của bà.

Thứ ba, việc chúng ta không nhận ra được các ẩn ý, biểu tượng cũng là một trở ngại to lớn trong khi đọc các tác phẩm kinh điển. Chắc hẳn bạn còn nhớ tiết học về những biểu tượng trong tác phẩm “Ông già và biển cả” năm lớp 12 chứ? Thiếu đi nguyên lý “tảng băng trôi” – một câu truyện với nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc, thì cuốn tiểu thuyết của Hemingway có lẽ đã chẳng thể trở thành tác phẩm kinh điển nổi tiếng đến vậy.

Một lý do khác đó là một vài tác phẩm văn học kinh điển mà chúng ta đang đọc ngày nay không được thể hiện đúng với định dạng gốc của nó. Như các tác phẩm của Shakespeare vốn là để diễn trên sân khấu, chứ không phải trên những trang giấy lời thoại. Một vài tác phẩm kinh điển thế kỷ 19 cũng trong tình cảnh tương tự. Ví dụ như Anna Karenina, các tác phẩm của Charles Dickens, Bá tước Monte Cristo, được xuất bản theo từng chương một và tác giả được trả công theo số chữ của tác phẩm; việc đó đã khuyến khích các tác giả viết nhiều và nhiều hơn nữa. Đó là lý do tại sao Anna Karenina lại dài đến hơn 1000 trang giấy đầy những đoạn miêu tả cảnh Levin sải bước trên thảm cỏ. Điều ấy cũng dẫn đến việc các tác giả không chú ý đến sự nhất quán cách kể giữa các chương truyện, tạo ra sự đứt gãy trong quá trình đọc khi chuyển từ ngôi kể này sang ngôi kể khác. Có lẽ sẽ là tốt hơn nếu bạn đọc những tác phẩm ấy thành từng đoạn nhỏ, như những độc giả tạp chí đã đọc cách đây hơn 100 năm trước.

Kết lại, bạn không thể đòi hỏi một tác phẩm kinh điển trở nên dễ đọc hay thú vị hơn, điều bạn cần là một cái đầu mở và chấp nhận sự thật rằng phải nghiên cứu trước bối cảnh cuốn sách kinh điển được viết lên. Lần sau, có lẽ bạn nên ngó qua trang Wikipedia về cách mạng Pháp trước (và trong khi) đọc Những người khốn khổ.

Based on Cristina Hartmann’s answer on Quora: Why it is so hard to read classics?
Original photo by Daniel Plante.

BÌNH LUẬN

Please enter your comment!
Please enter your name here